BANJA LUKA. Dve značajne gostujuće izložbe Muzeja naivne i marginalne umetnosti "Lazar Vujaklija: Protest prema sebi" i "Svesno napuštanje realnosti: Ilija Bosilj i Sava Sekulić" biće predstavljene od 9. jula do 3. septembra 2026. u Muzeju savremene umjetnosti Republike Srpske u Banja Luci.
Izložba "Lazar Vujaklija: Protest prema sebi" predstavlja prvi institucionalni, sveobuhvatni, retrospektivni prikaz opusa ovog značajnog umetnika. Realizovana povodom 40 godina od njegove poslednje samostalne izložbe i 30 godina od smrti, izložba i prateći katalog otvaraju prostor za nova čitanja Vujaklijinog jedinstvenog stvaralačkog jezika u svetlu savremene istorije umetnosti. Kustosi izložbe su Danica Đorđević Janković i Vladimir Kokoruš.
Izložba okuplja 87 radova, prezentujući umetnikov opus kroz sve medije u kojima je stvarao – slikarstvo, grafiku, crtež, tapiseriju, mural, plakat, ilustraciju knjiga, skulpturu i dizajn tepiha, i zasniva se na temeljnom istraživanju umetnikovog opusa, čiji je naslov inspirisan citatom iz njegove samizdat monografije: "Ove bezimene slike primite kako vam drago, kao moj protest prema sebi, ali i kao moju čežnju za lepotom smisla života."
Izložba je realizovana u saradnji sa deset muzeja i institucija kulture, a prati je bogato ilustrovana monografija sa kritičkim tekstovima dr Ivane Bašičević Antić, dr Branislava Dimitrijevića i Danice Đorđević Janković.
Izložba "Svesno napuštanje realnosti: Ilija Bosilj i Sava Sekulić" zasniva se na dijalogu dva izuzetna umetnička opusa koji i danas zauzimaju značajno mesto u savremenim tumačenjima umetnosti XX veka. Radovi Ilije Bosilja (1895-1972) i Save Sekulića (1902-1989), prisutni u brojnim muzejskim i privatnim kolekcijama širom sveta, svedoče o autentičnim i samosvojnim poetikama koje prevazilaze uobičajene kategorije. Naslov izložbe upućuje na čin svesnog distanciranja od racionalno ustrojene stvarnosti i ulazak u prostor unutrašnjih vizija, simbola i arhetipskih predstava.
Projekat je nastao kao nastavak programske orijentacije Muzeja naivne i marginalne umetnosti iz Beograda ka savremenom čitanju umetnosti Ilije Bosilja i Save Sekulića. Izložba "Svesno napuštanje realnosti: Ilija Bosilj i Sava Sekulić" premijerno je prikazana u italijanskom muzeju Casa dell'Art Brut 2023. godine, dok je domaćoj publici predstavljena 2024. godine u Galeriji Matice srpske, čime je dodatno potvrđen institucionalni značaj ovog projekta i pozicija Ilije Bosilja i Save Sekulića unutar šireg konteksta srpske moderne umetnosti. Dodatnu potvrdu aktuelnosti Bosiljevog stvaralaštva predstavila je retrospektivna izložba Ilija Bosilj: Trijumf umetnosti (2025) u Galeriji Srpske akademije nauka i umetnosti u Beogradu. Kustoskinje izložbe su dr Ivana Bašičević Antić i Marta Morgana Rudoni.
Na izložbi je predstavljeno sedamdeset radova iz muzejskih i privatnih kolekcija, uključujući zbirku Muzeja naivne i marginalne umetnosti, zbirku Salona Oto Bihalji-Merin i muzeja Ilijanum u Šidu. Izložbu prate i dva dokumentarna filma – film o Iliji Bosilju u režiji Žike Mitrovića, u produkciji Centarfilma, kao i film o Savi Sekuliću autora Slobodana Pešića, kao i katalog čiji dizajn potpisuje Futro.
