BEOGRAD. Izložba "I u ropstvu sloboda! Srpska umetnost za vreme Drugog svetskog rata", čija je autorka dr Irina Tomić, može da se pogleda od 4. avgusta do 20. septembra 2026. u Galeriji Srpske akademije nauka i uemetnosti (SANU).
Izložba obuhvata stvaralaštvo, u različitim rodovima i vidovima umetnosti (likovna, primenjena, arhitektura, fotografija i film), nastalo od izbijanja rata na tlu Kraljevine Jugoslavije (6. april 1941) do kapitulacije Nemačke (9. maj 1945). Izložba predstavlja umetnost nastalu na teritoriji Srbije, ali je razmatrano i delovanje umetnika koji su se nalazili u zarobljeništvu ili na slobodnim teritorijama van njenih granica.
Na izložbi će biti predstavljeno gotovo 300 eksponata iz brojnih muzejskih institucija širom Srbije (Narodni muzej Srbije, Muzej grada Beograda, MSUB, Kuća legata, Muzej Jugoslavije, Spomen-zbirka Pavla Beljanskog, Narodni muzej u Užicu, Narodni muzej u Smederevskoj Palanci i dr), kako ostvarenih umetnika iz međuratnog perioda (Paja Jovanović, Uroš Predić, Beta Vukanović, Petar Dobrović, Jovan Bijelić, Sava Šumanović, Zora Petrović, Đorđe Jovanović, Đorđe Andrejević Kun, Petar Lubarda i dr), tako i tada mladih umetnika (Majda Kurnik, Miloš Bajić, Vida Jocić i dr) i amatera iz logora i sa ratišta.
Obuhvaćena dela su heterogena po brojnim parametrima, pa su obrađena po tipološkim celinama. Autorka je pokazala kako svi vidovi umetnosti u periodu 1941 - 1945. zavise od specifičnih socio-kulturnih uslova.
Obrađeno je ne samo umetničko stvaralaštvo, već je dat i presek svih relevantnih kulturno-istorijskih, kulturno-antropoloških i socioloških pojava za vreme okupacije Srbije. Irina Tomić dokazuje hipotezu da je umetnička delatnost tokom okupacije postojala, da se umetnost tokom rata nije gasila, niti je jenjavala, ali se značajno modifikovala. Za mnoge ona je bila spas, a za druge oružje. Dela nastala u takvim uslovima stoga se ne mogu ocenjivati uobičajenim estetskim merilima.
Cilj izložbe je da se dâ pregled svih važnijih umetničkih pojava nastalih za vreme okupacije i kao posledica iste.
